भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाचे ( बीसीसीआय) सचिव जय शहा हे न्यूझीलंडचे ग्रेग बार्कले यांच्यानंतर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीचे (आयसीसी) पुढील अध्यक्ष असतील. शहा यांची या पदावर बिनविरोध निवड झाली असून त्यांचा कार्यकाळ एक डिसेंबर २०२४ पासून सुरू होणार आहे. पस्तीस वर्षीय शहा आयसीसीच्या इतिहासातील सर्वात तरुण अध्यक्ष असतील. त्यांनी लहान वयातच अनेक उंची गाठल्या असून आता तो जागतिक क्रिकेट चालवण्याची जबाबदारी घेण्यास सज्ज झाला आहे.
i
सन २००९ पासून प्रशासक बनण्याचा प्रवास सुरू झाला. केंद्रीय गृहमंत्री आणि भाजपचे ज्येष्ठ नेते अमित शहा यांचा मुलगा जय शहा यांचा क्रिकेट प्रशासक होण्याचा प्रवास २००९ मध्ये सुरू झाला. त्यांनी अहमदाबादमध्ये सेंट्रल बोर्ड ऑफ क्रिकेटचे कार्यकारी सदस्य म्हणून काम सुरू केले. त्यानंतर, सप्टेंबर २०१३ मध्ये, ते गुजरात क्रिकेट असोसिएशन (जीसीए) चे संयुक्त सचिव बनले आणि त्यांचे वडील आणि तत्कालीन जीसीए अध्यक्ष यांच्यासोबत काम केले.
शहा यांना बीसीसीआयमध्ये रुजू व्हायला वेळ लागला नाही. सन २०१५ मध्ये ते प्रथम बोर्डाच्या वित्त आणि विपणन समितीचे सदस्य बनले आणि नंतर ऑक्टोबर २०१९ मध्ये बीसीसीआय चे सर्वात तरुण सचिव बनले. बीसीसीआय सचिव म्हणून पहिल्या कार्यकाळात त्यांनी सौरव गांगुलीसोबत काम केले, तर त्यानंतर त्यांनी रॉजर बिन्नीसोबत काम केले. बिन्नी सध्या बीसीसीआयचे अध्यक्ष आहेत. बीसीसीआयचे सचिव म्हणून शहा यांचे सर्वात मोठे काम म्हणजे सन २०२२ पर्यंत पाच वर्षांसाठीचे आयपीएल मीडिया अधिकार ४८, ३९० कोटी रुपयांना विकणे. यामुळे प्रत्येक सामन्याच्या मूल्यानुसार आयपीएल ही राष्ट्रीय फुटबॉल लीग (एनएफएल) नंतर दुसरी सर्वात मूल्यवान क्रीडा लीग बनली.
शहा हे केवळ बीसीसीआयपुरते मर्यादित नव्हते. जानेवारी २०२१ मध्ये त्यांची एशिया क्रिकेट कौन्सिल (एसीसी) चे अध्यक्ष म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्यांचे नेतृत्व कौशल्य पाहता या वर्षी जानेवारी महिन्यात शाह यांच्यावर पुन्हा एकदा ही जबाबदारी सोपवण्यात आली. नोव्हेंबर २०२२ मध्ये, शहा आयसीसीच्या शक्तिशाली वित्त आणि व्यावसायिक व्यवहार उप-समितीचे प्रमुख बनले. कॉमनवेल्थ गेम्ससारख्या स्पर्धांमध्ये क्रिकेटचा समावेश करण्यातही शहा यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.
भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाचे (बीसीसीआय) सचिव जय शाह यांना आयसीसीचे अध्यक्ष झाल्यानंतर भारतीय मंडळातील आपले पद सोडावे लागणार आहे. बोर्डाची सर्वसाधारण सभा पुढील महिन्यात किंवा ऑक्टोबरमध्ये होणार आहे. शाह यांची मंगळवारी आयसीसीचे पुढील अध्यक्ष म्हणून बिनविरोध निवड झाली. त्यांचा कार्यकाळ एक डिसेंबरपासून सुरू होणार आहे. शहा यांच्या पाच वर्षांच्या कार्यकाळाकडे पाहिल्यास, कोविड-१९ ने जगाला हादरवून सोडले आणि सर्व काही ठप्प झाले तेव्हा त्यांना दोन वर्षे ( २०२० व २०२१ ) अतिशय आव्हानात्मक टप्प्यातून जावे लागले. मात्र, अशा वेळीही शहा यांनी आयपीएलचे यशस्वी आयोजन केले होते.
आयपीएल दरम्यान बायो-बबलच्या निर्मितीवर देखरेख करणे, त्यामध्ये वैद्यकीय टिम तयार करून सकारात्मक प्रकरणे हाताळणे आणि टूर्नामेंटचे संपूर्ण आयोजन सुनिश्चित करणे हे जय शहा यांनी पार केलेल्या अडथळ्यांपैकी एक होते. तथापि, त्यांची सर्वात मोठी कामगिरी म्हणजे महिला प्रीमियर लीगचे ( डब्ल्यूपीएल) पदार्पण असेल. त्याच्या नेतृत्वाखाली डब्ल्यूपीएलचे सलग दोन यशस्वी हंगाम आयोजित करण्यात आले आणि ही लीग महिला टी-२० क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक करारनामा देत आहे. तिच्या पूर्वसुरींनी महिला क्रिकेटच्या या पैलूकडे दुर्लक्ष केले. भारतीय महिला व पुरुष क्रिकेट संघाला समान मॅच फी ( १५ लाख रुपये प्रति कसोटी, प्रति एकदिवसीय रुपये ८ लाख आणि प्लेइंग इलेव्हनसाठी प्रत्येक टी२० सामन्यासाठी ४ लाख रुपये) देऊन समानता सुनिश्चित करण्याचा त्यांचा निर्णय योग्य दिशेने एक पाऊल होते.
आणखी एक धोरणात्मक निर्णय म्हणजे कसोटी क्रिकेटला प्रोत्साहन देणे. भारत यावर्षी १० कसोटी सामन्यांचा हंगाम खेळणार आहे आणि जर रोहित शर्मा आणि विराट कोहली सर्व सामने खेळले तर त्यांना ६ कोटी रुपये मॅच फी मिळेल (प्रति सामना ६० लाख रुपये ज्यामध्ये ४५ लाख रुपयांच्या प्रोत्साहनाचा समावेश आहे). हे त्याच्या ए प्लस सेंट्रल रिटेनरशिप कॉन्ट्रॅक्टपेक्षा फक्त एक कोटी रुपये कमी आहे.
जय शहा देखील खेळाडूंशी सलोखा राखण्यात यशस्वी ठरला आणि अनेक प्रसंगी कर्णधार रोहित शर्माच्या समर्थनार्थ उभा असल्याचे दिसले. याशिवाय, तो स्टार फलंदाज विराट कोहली असो वा गोलंदाजी आक्रमणाचा नेता जसप्रीत बुमराह किंवा इशान किशन आणि हार्दिक पांड्यासारखे दुसऱ्या फळीतील खेळाडू, तो ज्यांना ऐकू इच्छितो अशा सर्वांसोबत तो ताळमेळ राखतो. रोहितने या वर्षी वेस्ट इंडिजमध्ये भारताच्या टि२० विश्वचषक जिंकल्यानंतर शाहचे तीन स्तंभांपैकी एक म्हणून वर्णन केले, ज्यामुळे हा विजय शक्य झाला. मात्र, देशांतर्गत क्रिकेटकडे दुर्लक्ष करून आयपीएलच्या श्रीमंतीचा पाठलाग करणाऱ्या तरुण खेळाडूंनाही त्याने धडा शिकवला. ईशान किशन आणि श्रेयस अय्यर या दोघांनीही देशांतर्गत क्रिकेटला प्राधान्य न दिल्याने केंद्रीय करार गमावला.
शहांची आणखी एक कामगिरी म्हणजे नवीन राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी (NCA) ची निर्मिती, जे उत्कृष्टतेचे केंद्र आहे जेथे देशांतर्गत हंगामात एकाच ठिकाणी अनेक प्रथम श्रेणी सामने आयोजित केले जाऊ शकतात.
जय शहा यांच्या समोर आयसीसी अध्यक्ष बनल्यानंतर सर्वात खडतर आव्हान असेल ते पाकिस्तानात होणाऱ्या चॅम्पियन ट्रॉफीत भारताचा सहभाग असेल का नाही. सध्या भारत पाकिस्तानात खेळण्याची शक्यता नाही. मात्र आयसीसीवर भारताला राजी करण्याची जबाबदारी आहे. आता शहा ती कशी पार पाडतात हे बघणे औत्सुक्याचे ठरेल.
लेखक : -
डॉ.दत्ता विघावे
क्रिकेट समिक्षक
मो. क्रं - ९०९६३७२०८२
