टी-२० विश्वविजेता भारत आयर्लंडविरुद्धची दोन सामन्यांची टी-२० मालिका २-० ने गमावेल, अशी अपेक्षा क्वचितच कोणी केली असेल. मात्र, बेलफास्टमध्ये ३४ धावांनी आणि नंतर एका धावेने झालेल्या पराभवाने भारतीय संघाच्या अनेक कमकुवत बाजू उघड केल्या. हा केवळ एका खराब दिवसाचा परिणाम नव्हता, तर संपूर्ण मालिकेत झालेल्या वारंवारच्या चुकांचा परिणाम होता. आकडेवारी, सामन्याची परिस्थिती आणि क्रिकेट तज्ञांची मते भारताच्या पराभवामागे काही प्रमुख कारणे दर्शवतात.
सर्वप्रथम, हा पराभव भारतासाठी आश्चर्यकारक का होता, हे समजून घेऊया. ऑगस्ट २०२३ पासून भारताने किमान दोन सामन्यांची एकही टी-२० मालिका गमावली नव्हती. याचा अर्थ, हार्दिक पांड्या, त्यानंतर रोहित शर्मा आणि मग सूर्यकुमार यादव यांच्या नेतृत्वाखाली आम्ही सातत्याने विजयी ठरलो होतो. १८ ऑगस्ट २०२३ ते ३१ जानेवारी २०२६ पर्यंत भारताने किमान दोन सामन्यांची एकही द्विपक्षीय टी-२० आंतरराष्ट्रीय मालिका गमावली नव्हती. आयर्लंडने टी-२० आंतरराष्ट्रीय विश्वविजेत्या भारताची विजयी मालिका खंडित केली. इतकेच नाही, तर भारताच्या सलग १६ मालिका विजयांची मालिकाही संपुष्टात आली. सलग दुसऱ्या सामन्यात भारताची फलंदाजी अत्यंत खराब झाली. आता भारतीय संघाच्या पराभवाची कारणे जाणून घेऊया.
खराब फलंदाजीच्या सुरुवातीमुळे प्रत्येक सामना कठीण झाला
दोन्ही सामन्यांमध्ये भारताला पॉवरप्लेचा फायदा घेता आला नाही. पहिल्या टी२० सामन्यात १८३ धावांचे लक्ष्य गाठताना भारताने नियमित अंतराने विकेट गमावल्या आणि १४८ धावांवर सर्वबाद झाला. दुसऱ्या सामन्यात, १५५ धावांचे माफक लक्ष्य गाठताना भारताने सुरुवातीलाच वेगाने विकेट गमावल्या, ज्यामुळे मधल्या फळीवर अतिरिक्त दबाव आला. पहिल्या टी२० मध्ये भारताने ९० धावांत आपले पहिले पाच फलंदाज गमावले, तर दुसऱ्या सामन्यात त्यांनी ३५ धावांत चार विकेट गमावल्या आणि त्यानंतर ७४ धावांत निम्मा संघ बाद झाला. टी२० क्रिकेटमध्ये दमदार सुरुवातीमुळे लक्ष्याचा पाठलाग करणे सोपे होते, परंतु दोन्ही सामन्यांमध्ये भारत सुरुवातीपासूनच बॅकफूटवर होता. पहिल्या सामन्यात सलामीची भागीदारी १६ धावांची होती, तर दुसऱ्या सामन्यात शून्य.
भागीदारी अयशस्वी, तिलक वर्मा एकटाच लढला
केवळ आघाडीची फळीच नाही, तर भारताची मधली फळीसुद्धा अपयशी ठरली. दुसऱ्या टी-२० मध्ये तिलक वर्माने ५५ धावा करून संघाला सामन्यात टिकवून ठेवले, पण त्याला दुसऱ्या टोकाकडून सातत्यपूर्ण साथ मिळाली नाही. पहिल्या टी-२० मध्ये अभिषेक शर्मालाही अशाच परिस्थितीचा सामना करावा लागला. एकूणच, या मालिकेत केवळ दोन भारतीय फलंदाजांनी चांगली कामगिरी केली, ज्यांनी दोन्ही डावांमध्ये ५० च्या जवळपास किंवा त्याहून अधिक धावा केल्या. संपूर्ण मालिकेत भारताचे फलंदाज महत्त्वपूर्ण भागीदारी उभारण्यात अपयशी ठरले. विकेट्स सातत्याने पडत होत्या आणि सामना शेवटपर्यंत नेण्याची जबाबदारी कोणताही फलंदाज पार पाडू शकला नाही. यामुळेच १५५ धावांचे लक्ष्य खूप मोठे ठरले.
आयर्लंडची अखेरच्या षटकांतील गोलंदाजी भारतासाठी खूपच भारी ठरली.
आयर्लंडच्या युवा गोलंदाजांनी सुरुवातीच्या आणि शेवटच्या षटकांमध्ये अत्यंत शिस्तबद्ध गोलंदाजी केली. दुसऱ्या टी२० सामन्यात जय मुंद्राने ३/३२ अशी कामगिरी केली. मॅट हॉलार्डनेही ३/२६ अशी उत्कृष्ट कामगिरी केली. दोन्ही गोलंदाजांनी दबावाखाली बळी घेतले आणि भारताचा धावगतीचा वेग पूर्णपणे रोखून धरला. केवळ एका धावेने मिळालेला विजय हे दाखवतो की, आयर्लंडचे युवा गोलंदाज भारतापेक्षा दबावाखाली अधिक चांगला क्रिकेट खेळले.
संघ संयोजन आणि फलंदाजीच्या क्रमावर प्रश्नचिन्ह
मालिका गमावल्यानंतर संघ निवड आणि रणनीतीवरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित करण्यात आले. माजी भारतीय फलंदाज संजय मांजरेकर म्हणाले की, अष्टपैलू खेळाडूंची संख्या वाढवण्याऐवजी भारताला एका विशेषज्ञ मधल्या फळीतील फलंदाजाची गरज आहे. ते असेही म्हणाले की, इंग्लंडसारख्या परिस्थितीत तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम फलंदाज अधिक यशस्वी होऊ शकतात. संघ निवडीत वैभव सूर्यवंशीला संधी न देण्यावरही बरीच चर्चा झाली.
आयर्लंड भारतापेक्षा अधिक निर्भयपणे आणि उत्तम क्रिकेट खेळले
भारताच्या पराभवाचे सर्वात मोठे कारण केवळ त्यांच्या चुकाच नव्हत्या, तर आयर्लंडची शानदार कामगिरी हेही होते. पहिल्या सामन्यात, भारताने १८२ धावा करून आयर्लंडला ३४ धावांनी पराभूत केले. दुसऱ्या सामन्यात, त्यांनी केवळ १५४ धावा करूनही लक्ष्याचा बचाव केला. कर्णधार लॉर्कन टकरच्या नेतृत्वाखाली, संघाने दबावाखाली असताना चांगले निर्णय घेतले. वेगवान गोलंदाज आणि क्षेत्ररक्षकांनी एकही सोपी संधी सोडली नाही.
सीमिंग आणि उसळणाऱ्या खेळपट्ट्यांवर फलंदाजांना संघर्ष करावा लागतो
भारत गेल्या दोन वर्षांपासून टी-२० क्रिकेटमधील सर्वात यशस्वी संघांपैकी एक आहे, परंतु आयर्लंड दौऱ्याने हे देखील दाखवून दिले की सीमिंग आणि जास्त उसळणाऱ्या खेळपट्ट्यांवर फलंदाजांना अधिक अनुभव आणि चांगल्या तांत्रिक तयारीची गरज आहे. दोन्ही सामन्यांमध्ये, फलंदाज परिस्थितीनुसार आपली रणनीती बदलू शकले नाहीत आणि सतत विकेट गमावत राहिले. वारंवार होणारे बदलही अनाकलनीय होते.पहिल्या टी२० सामन्यात सूर्यांश शेडगे वॉशिंग्टन सुंदरच्याच खेळपट्टीवर खेळला. यामुळे, पहिल्या किंवा दुसऱ्या टी२० सामन्यात खेळपट्टीचा अंदाज चुकला होता का, हा प्रश्न निर्माण होतो.
पहिल्या टी२० सामन्यात सुंदरची फलंदाजी चांगली झाली नाही आणि त्याला अखेरच्या षटकांमध्ये गोलंदाजी करण्यास भाग पाडले गेले, जे त्याचे वैशिष्ट्य नाही. दुसऱ्या टी२० सामन्यात सूर्यांशने १२.५० च्या इकॉनॉमी रेटने धावा दिल्या. दरम्यान, सूर्यांशने पाच चेंडूंमध्ये एक धाव काढली. भारतीय खेळाडू अलीकडेच आयपीएलमध्ये खेळले आहेत आणि भारतात आयपीएल सपाट खेळपट्ट्यांवर खेळली जाते. परिणामी, खेळाडूंना आयर्लंडमधील उसळत्या खेळपट्ट्यांशी जुळवून घेता आले नाही.
वेगवान गोलंदाजीदेखील अपेक्षा पूर्ण करू शकली नाही.
वेगवान गोलंदाजी विभागावरही सतत टीका होत आहे. प्रसिद्ध कृष्णाकडून खूप अपेक्षा होत्या, पण तो दोन्ही सामन्यांमध्ये अपेक्षित प्रभाव पाडण्यात अपयशी ठरला. अनेक क्रिकेट विश्लेषकांच्या मते, त्याला आपल्या गोलंदाजीत, विशेषतः यॉर्कर्स आणि डेथ ओव्हर्सच्या योजनांमध्ये अधिक विविधता आणण्याची गरज आहे. दरम्यान, दुसऱ्या टी२० सामन्यात प्रिन्स यादवने घेतलेल्या तीन बळींनी निश्चितच सकारात्मक संकेत दिले आहेत, ज्यामुळे भविष्यातील एक पर्याय म्हणून त्याचा दावा अधिक मजबूत झाला आहे.
श्रेयसला जुळवून घेण्यात अडचण येत आहे का ?
भारतीय निवड समितीने श्रेयस अय्यरला कर्णधार म्हणून नियुक्त करून एक आश्चर्यकारक निर्णय घेतला. अडीच वर्षांनंतर टी२० संघात परतलेल्या खेळाडूला तात्काळ कर्णधार म्हणून नियुक्त करण्यात आले. गेल्या अडीच वर्षांत भारतीय संघाच्या रणनीतीत कोणते बदल झाले आहेत आणि संघात परतलेल्या खेळाडूला सध्याच्या खेळाडूंची बलस्थाने आणि कमकुवतपणा कसा कळेल, यावरही प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. श्रेयस आणि प्रिन्स यांना वगळता, हा संघ मोठ्या प्रमाणात तोच आहे ज्याने गेल्या काही वर्षांपासून भारताला टी-२० क्रिकेटमध्ये वर्चस्व मिळवून दिले आहे, परंतु त्यांच्यासोबत अचानक काय घडले आहे याबद्दल प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. श्रेयस एक चांगला कर्णधार राहिला आहे, परंतु क्रिकेट तज्ज्ञांचे मत आहे की, एखाद्या खेळाडूला अचानक संघात आणून कर्णधारपदी नियुक्त केल्याने इतर खेळाडूंना अशी भावना निर्माण होते की उद्या नवीन खेळाडू कर्णधार म्हणून नियुक्त होऊ शकतो. या कारणांमुळे आयर्लंडने भारताविरुद्ध आपला पहिला टी-२० मालिका विजय नोंदवला.
वैभव सूर्यवंशी बेंचवरच
पहिल्या टी-२० सामन्यातील फलंदाजांच्या अपयशानंतरही, संघ व्यवस्थापनाने १५ वर्षीय फलंदाज वैभव सूर्यवंशीवर दुसऱ्या टी-२० सामन्यासाठी विश्वास ठेवला नाही. वैभव त्रिकोणीय मालिकेत इंडिया 'अ' संघाकडून दमदार कामगिरी करून नुकताच परतला होता आणि तो एकहाती कोणत्याही सामन्याचे चित्र पालटू शकत होता. भारतासाठी काही सकारात्मक बाबीही होत्या. पराभव होऊनही, काही कामगिरी उत्साहवर्धक होत्या. प्रिन्स यादवने पदार्पणातच ३/२२ अशी बळी घेत प्रभावित केले. तिलक वर्माने दबावाखाली अर्धशतक झळकावले. दुसऱ्या टी२० सामन्यात गोलंदाजांनी आयर्लंडला केवळ १५४ धावांवर रोखले आणि सामना शेवटच्या चेंडूपर्यंत नेला.
इंग्लंड दौरा सत्वपरीक्षेचा असेल
आयर्लंडकडून २-० ने पराभव झाल्यानंतर, भारतीय संघ आता थेट इंग्लंडला रवाना होईल, जिथे १ जुलैपासून पाच सामन्यांची टी२० मालिका सुरू होत आहे. ही मालिका भारतासाठी पुनरागमन करण्याची आणि आयर्लंड दौऱ्यातील चुका सुधारण्याची एक उत्तम संधी असेल.
भारत विरुद्ध इंग्लंड टी२० मालिका २०२६ वेळापत्रक
पहिला टी२० - १ जुलै चेस्टर-ले-स्ट्रीट रात्री १०:००, दुसरा टी२० - ४ जुलै मँचेस्टर संध्याकाळी ७:००, तिसरा टी२० - ७ जुलै नॉटिंगहॅम रात्री १०:००, चौथा टी२० - ९ जुलै ब्रिस्टल रात्री १०:००. पाचवा टी२० ११ -जुलै साउथहॅम्प्टन संध्याकाळी ७:००.
@ डॉ.दत्ता विघावे
क्रिकेट समिक्षक
मो.नं. ९०९६३७२०८२.
