पद, पैसा आणि प्रसिद्धीपेक्षा समाजसेवेचा आदर्श मोठा ठेवा; असे कार्य करा की इतिहास तुमच्या कार्याची नोंद घेईल!
जय बजरंग! जय वडार! 🚩🙏
समाजाच्या नावाने संघटना स्थापन करणे सोपे आहे; परंतु त्या संघटनेच्या माध्यमातून समाजातील शेवटच्या माणसाला न्याय मिळवून देणे, त्याच्या वेदना समजून घेणे आणि त्याच्या आयुष्यात परिवर्तन घडवून आणणे हे खरे समाजकार्य आहे.
आज समाजात अनेक संघटना निर्माण होत आहेत. पदाधिकारी वाढत आहेत, कार्यक्रम होत आहेत, सत्कार समारंभ रंगत आहेत, सोशल मीडियावर प्रसिद्धी मिळत आहे. मात्र, या सर्वांच्या पलीकडे जाऊन एक प्रश्न प्रत्येक समाजनेत्याने स्वतःला विचारला पाहिजे की, आपल्या संघटनेमुळे समाजातील किती गरीब कुटुंबांचे अश्रू पुसले गेले? किती मुलांना शिक्षण मिळाले? किती बेरोजगारांच्या हाताला काम मिळाले? आणि किती अन्यायग्रस्तांना न्याय मिळाला?
या प्रश्नांची समाधानकारक उत्तरे नसतील, तर आपल्या पदाला आणि प्रसिद्धीला नेमका अर्थ काय?
समाजाच्या दुःखाची जाणीव नसेल, तर नेतृत्व कसले?
समाजाचे नेतृत्व करणे म्हणजे केवळ व्यासपीठावर भाषण करणे नव्हे. समाजातील एखाद्या गरीब आईला आपल्या मुलांच्या शिक्षणासाठी करावी लागणारी धडपड, बेरोजगार तरुणाची अस्वस्थता, मजुराच्या हाताला काम नसल्यामुळे निर्माण होणारी उपासमार आणि अन्यायाविरुद्ध लढणाऱ्या कुटुंबाची वेदना समजून घेणे म्हणजे खरे नेतृत्व!
समाजातील दुःख प्रत्येक नेत्याला स्वतःचे दुःख वाटले पाहिजे.
ज्या दिवशी समाजातील एका गरीब कुटुंबाचे संकट हे संपूर्ण समाजाचे संकट मानले जाईल, त्या दिवशी खऱ्या अर्थाने सामाजिक एकतेचा पाया मजबूत होईल.
स्वार्थ संपला तरच समाजाचा विकास होईल!
समाजाच्या नावाने स्वतःची प्रतिष्ठा वाढवणे, पद मिळवणे, राजकीय वजन निर्माण करणे किंवा वैयक्तिक आर्थिक लाभ मिळवणे हा संघटना स्थापन करण्याचा उद्देश असता कामा नये.
समाज ही कोणाची खासगी मालमत्ता नाही. समाजाच्या विश्वासाचा वापर स्वतःच्या स्वार्थासाठी करण्याचा अधिकार कोणत्याही नेत्याला नाही.
संघटना अनेक असल्या तरी समाज एकच आहे. विचार वेगवेगळे असले तरी समाजाच्या न्यायासाठी सर्वांची भूमिका एक असली पाहिजे.
एकमेकांचे पाय ओढण्यात शक्ती खर्च करण्यापेक्षा एकमेकांच्या कार्याला बळ देण्यात मोठेपणा आहे.
समाजाला नेत्यांची गर्दी नको, तर समाजासाठी झिजणारी माणसे हवी आहेत!
कितीही संपत्ती कमावली तरी शेवटी रिकाम्या हातानेच जावे लागते!
माणूस आयुष्यभर पैसा, मालमत्ता, प्रतिष्ठा आणि अधिकार मिळवण्यासाठी धडपडत असतो. मात्र, जीवनाचे अंतिम सत्य प्रत्येकाने लक्षात ठेवले पाहिजे.
आपण कितीही पैसा कमावला, कितीही मोठे पद मिळवले, कितीही संपत्ती जमा केली, तरी अखेरच्या प्रवासात त्यातील काहीही सोबत घेऊन जाता येत नाही.
मागे राहतात ती आपली कर्मे, आपण केलेले कार्य आणि लोकांच्या मनात निर्माण केलेली आपली ओळख!
आपल्या मृत्यूनंतर लोकांनी आपल्या संपत्तीची चर्चा करण्यापेक्षा आपल्या समाजकार्याची आठवण काढली, तर तीच आयुष्याची खरी कमाई ठरेल.
आपल्यामुळे एखाद्या गरीब मुलाचे शिक्षण पूर्ण झाले, एखाद्या कुटुंबाला न्याय मिळाला, एखाद्या तरुणाला रोजगार मिळाला किंवा एखाद्या निराधार व्यक्तीला जगण्याचा आधार मिळाला, तर त्या माणसांच्या आशीर्वादापेक्षा मोठी संपत्ती दुसरी कोणती असू शकते?
इतिहास पदाधिकाऱ्यांची नव्हे, परिवर्तन घडवणाऱ्यांची नोंद घेतो!
आपल्यासमोर महामानवांची किती सुंदर उदाहरणे आहेत!
भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी आयुष्यभर वंचित, शोषित आणि पीडित समाजाला न्याय, शिक्षण, स्वाभिमान व समान अधिकार मिळवून देण्यासाठी संघर्ष केला. स्वतःच्या बुद्धिमत्तेचा उपयोग केवळ वैयक्तिक प्रगतीसाठी न करता त्यांनी करोडो लोकांच्या आयुष्यात परिवर्तन घडवले.
राजर्षी शाहू महाराज यांनी सामाजिक समता, शिक्षण, आरक्षण आणि बहुजन समाजाच्या उन्नतीसाठी ऐतिहासिक कार्य केले. सत्ता ही स्वतःचा मोठेपणा सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर सामान्य माणसाच्या कल्याणासाठी असते, याचा आदर्श त्यांनी घालून दिला.
क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांनी समाजाचा विरोध सहन करून मुलींच्या शिक्षणासाठी संघर्ष केला. स्वतःच्या सुखापेक्षा समाजातील महिलांच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी त्यांनी आयुष्य समर्पित केले.
क्रांतिसूर्य महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी अज्ञान, विषमता आणि अन्यायाविरुद्ध लढा देत शिक्षण व सत्यशोधक विचारांची ज्योत पेटवली.
आजही या महामानवांची नावे आदराने घेतली जातात. कारण त्यांनी समाजाचा वापर केला नाही, तर समाजाच्या उद्धारासाठी स्वतःचे आयुष्य खर्च केले.
त्यांनी केवळ पदे मिळवली नाहीत; त्यांनी माणसे घडवली, विचार दिले आणि इतिहास घडवला!
म्हणूनच आजच्या प्रत्येक समाजनेत्याने स्वतःला विचारले पाहिजे की, आपण पुढील पिढीला नेमके काय देऊन जाणार आहोत? आपली संपत्ती, आपले फोटो, आपले सत्कार की आपल्या कार्यातून निर्माण झालेला सामाजिक परिवर्तनाचा वारसा?
वडार समाजाला आता घोषणांपेक्षा ठोस कार्याची गरज!
वडार समाजासमोर आजही शिक्षण, रोजगार, आर्थिक स्वावलंबन, जात प्रमाणपत्र, आरक्षण, पारंपरिक व्यवसाय, महिलांचे सक्षमीकरण आणि सामाजिक सुरक्षिततेचे अनेक प्रश्न आहेत.
या प्रश्नांवर सर्व संघटनांनी आपापसातील मतभेद बाजूला ठेवून एकत्रितपणे काम करण्याची आवश्यकता आहे.
समाजातील गरीब विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक मदत, युवकांना रोजगार व व्यवसायाचे मार्गदर्शन, महिलांना आर्थिक स्वावलंबन, गरजू कुटुंबांना शासकीय योजनांचा लाभ आणि अन्यायग्रस्तांना कायदेशीर मदत मिळवून देण्यासाठी संघटनांनी पुढाकार घेतला पाहिजे.
प्रत्येक संघटनेने वर्षभरातील आपल्या कामाचा लेखाजोखा समाजासमोर मांडला पाहिजे. किती कार्यक्रम घेतले यापेक्षा किती कुटुंबांचे प्रश्न सोडवले, याला महत्त्व दिले पाहिजे.
समाजाच्या नावाने वर्गणी किंवा देणगी गोळा होत असेल, तर त्याचा हिशेब पारदर्शक असला पाहिजे. कारण समाजाचा पैसा ही कोणाची वैयक्तिक संपत्ती नसून ती समाजाने सोपवलेली जबाबदारी आहे.
पद मिळवण्यापेक्षा लोकांच्या हृदयात स्थान मिळवा!
समाजकार्य करण्यासाठी मोठे पद असलेच पाहिजे असे नाही. निस्वार्थ भावनेने केलेली छोटी मदतही एखाद्या कुटुंबासाठी मोठा आधार ठरू शकते.
कोणाच्या घरातील चूल पेटवणे, गरजू विद्यार्थ्याला पुस्तक घेऊन देणे, आजारी व्यक्तीला उपचारासाठी मदत करणे, अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणे आणि दोन समाजबांधवांमधील मतभेद मिटवणे हीदेखील समाजसेवाच आहे.
नेतृत्व म्हणजे आदेश देणे नव्हे, तर जबाबदारी स्वीकारणे.
नेतृत्व म्हणजे समाजावर वर्चस्व गाजवणे नव्हे, तर समाजाला स्वाभिमानाने उभे करणे.
नेतृत्व म्हणजे स्वतःच्या मागे गर्दी जमवणे नव्हे, तर आपल्या कार्यातून शेकडो नवे समाजसेवक घडवणे!
शेवटी एकच आवाहन...
समाजातील सर्व संघटनांचे संस्थापक, अध्यक्ष, पदाधिकारी, कार्यकर्ते आणि समाजबांधवांनी आज एक संकल्प करूया.
आपल्या वैयक्तिक स्वार्थापेक्षा समाजाचे हित मोठे मानूया. एकमेकांवर टीका करण्यापेक्षा एकमेकांच्या चांगल्या कार्याचे कौतुक करूया. मतभेद असतील, पण मनभेद निर्माण होऊ देणार नाही.
आपण डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, राजर्षी शाहू महाराज, क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले आणि महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या कार्याचा आदर्श डोळ्यांसमोर ठेवूया.
त्यांच्याइतके महान कार्य प्रत्येकाला करता येईलच असे नाही; परंतु त्यांच्या विचारांवर चालण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न प्रत्येकाला नक्कीच करता येईल.
असे जगा की तुमच्यामुळे कोणाचे तरी आयुष्य उजळेल. असे काम करा की तुमच्यामुळे समाजाची पुढील पिढी घडेल. आणि असे कर्तृत्व निर्माण करा की तुमच्या अनुपस्थितीतही तुमच्या कार्याची आठवण समाजाला प्रेरणा देत राहील!
कारण पैसा संपतो, सत्ता बदलते, पदे जातात, प्रसिद्धी ओसरते; पण निस्वार्थ समाजसेवेतून निर्माण झालेले कार्य आणि विचार अमर राहतात!
🚩 पदासाठी नव्हे, परिवर्तनासाठी लढूया!
🚩 स्वार्थासाठी नव्हे, समाजाच्या न्यायासाठी झटूया!
🚩 प्रसिद्धीसाठी नव्हे, लोकांच्या विश्वासासाठी जगूया!
🚩 संघटना वाढवण्याबरोबरच समाजाला सक्षम बनवूया!
इतिहासात नाव कोरण्यासाठी मोठ्या पदाची नव्हे, तर मोठ्या मनाची आणि महान कार्याची गरज असते!
जय बजरंग! जय वडार! 🚩🙏
✍️ शुभेच्छुक : रमेश जेठे सर
संपादक – शिर्डी एक्स्प्रेस वृत्तसेवा
