आयपीएलच्या इतिहासात काही संघ फक्त खेळत नाहीत, ते कथा घडवतात. त्या कथा कधी प्रेरणादायी असतात, कधी संघर्षमय, तर कधी विस्मरणाच्या उंबरठ्यावर उभ्या असतात. राजस्थान रॉयल्स हा असा संघ आहे, ज्याने आयपीएलच्या पहिल्याच पर्वात इतिहास घडवला आणि त्यानंतर वर्षानुवर्षे त्या इतिहासाच्या सावलीत स्वतःला शोधत राहिला.
सन २००८… आयपीएलचा पहिला हंगाम… कोट्यवधींचा खेळ, ग्लॅमर, मोठी नावं, आंतरराष्ट्रीय सिताऱ्यांचा जलवा. या सगळ्या चमकधमकात एक साधा, कमी बजेटचा संघ शांतपणे मैदानात उतरतो आणि सर्वांना चकित करत थेट ट्रॉफी उचलतो. तो संघ म्हणजे राजस्थान रॉयल्स !
तो विजय केवळ क्रिकेटमधला निकाल नव्हता; तो होता विचारांचा विजय.
तो होता संदेश — “मोठं नाव नाही, तर मोठं मन आणि स्पष्ट रणनीती महत्त्वाची!”
या संपूर्ण प्रवासाचं केंद्रबिंदू होता एक भारदस्त व्यक्तिमत्त्व शेन वॉर्न ! वॉर्नने राजस्थानचं फक्त कर्णधारपद भूषविलं नाही, तर त्यांना जिंकण्याची मानसिकता दिली. त्याने युवा खेळाडूंवर विश्वास ठेवला, प्रत्येकाला स्पष्ट भूमिका दिली आणि सामन्यात निर्णायक निर्णय घेण्याची हिंमत दाखवली.
युसुफ पठाणसारखा आक्रमक फलंदाज, छोट्या चणीचा स्वप्निल असनोडकर सारखा धाडसी सलामीवीर, सिद्धार्थ त्रिवेदीसारखे गोलंदाज, हे सर्व खेळाडू त्या काळात फार मोठी नावं नव्हती, पण वॉर्नच्या नेतृत्वाखाली त्यांनी स्वतःला सिद्ध केलं. राजस्थानचा २००८ चा विजय हा केवळ ट्रॉफी नव्हता; तो होता अंडरडॉग संघाचा इतिहास, ज्याने आयपीएलचा चेहराच बदलून टाकला.
मात्र, इतिहास घडवणं जितकं कठीण, तितकंच तो टिकवणं त्याहून कठीण असतं. सन २००८ च्या विजयानंतर राजस्थान रॉयल्सचा प्रवास हळूहळू उताराकडे वळू लागला. आर्थिक अडचणी, संघ व्यवस्थापनातील बदल, खेळाडूंच्या निवडीतील गोंधळ या सगळ्यांचा परिणाम संघाच्या कामगिरीवर झाला. एकेकाळचा विजेता संघ मध्यम दर्जाच्या संघर्षात अडकून पडला.
आज राजस्थान रॉयल्सकडे पाहिलं, तर तो संघ अजूनही २००८ च्या आठवणींमध्ये जगताना दिसतो. त्या विजयाचा अभिमान आहे, पण त्याच वेळी त्या विजयानंतरचा रिकामा काळही तितकाच स्पष्टपणे जाणवतो.
फलंदाजीच्या बाबतीत राजस्थान हा अत्यंत अनिश्चित संघ ठरतो. एका सामन्यात २००+ धावांचा डोंगर उभा करणारा हा संघ दुसऱ्या सामन्यात १३० धावांत कोसळतो. ही अस्थिरता हीच त्यांची सर्वात मोठी कमजोरी ठरते. टॉप ऑर्डर आक्रमक असली, तरी मधल्या फळीतील सातत्याचा अभाव आणि फिनिशिंगमधील घाईघाईचे निर्णय संघाला वारंवार अडचणीत आणतात.
गोलंदाजी हा एकेकाळी राजस्थानचा मजबूत किल्ला होता. वॉर्नच्या काळात गोलंदाजांनी सामने जिंकविले. पण आज चित्र पूर्णपणे उलटं आहे. डेथ ओव्हर्समध्ये धावांचा पूर, मधल्या षटकांत नियंत्रणाचा अभाव आणि दबावाखाली गोलंदाजांची कोसळलेली कामगिरी यामुळे विरोधी संघांना सहज विजय मिळतो. ही समस्या केवळ तांत्रिक नाही, तर मानसिक आहे.
रणनीतीच्या बाबतीत राजस्थान अनेकदा गोंधळलेला दिसतो. प्लेइंग इलेव्हनमध्ये सतत बदल, खेळाडूंच्या भूमिकेत अस्पष्टता आणि निर्णायक क्षणी निर्णय घेण्यात होणारा उशीर या सर्व गोष्टी संघाच्या सातत्यावर परिणाम करतात. कागदावर मजबूत दिसणारा संघ मैदानावर कमकुवत ठरतो, हीच राजस्थानची खरी शोकांतिका आहे.
या सगळ्यांच्या मुळाशी आहे मानसिकता. राजस्थानचा खेळ पाहताना अनेकदा जाणवतं की, हा संघ अजूनही २००८ च्या विजयानंतरचा आत्मविश्वास शोधत आहे. मोठ्या सामन्यांत दबावाखाली चुका होतात, फिनिशिंगच्या वेळी घाबराट दिसते आणि निर्णायक क्षणी आत्मविश्वास डळमळीत होतो. ही मानसिकता बदलल्याशिवाय दुसरं विजेतेपद मिळणं कठीण आहे.
तरीही, राजस्थान रॉयल्सची एक खास ओळख आजही जिवंत आहे, ती युवा खेळाडूंना संधी देणारा संघ. कमी किमतीतून खेळाडूंना संघात घेणं, त्यांना घडवणं आणि त्यांच्यातील क्षमता उलगडून दाखवणं, हे राजस्थानचं वैशिष्ट्य आहे. अनेक आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे खेळाडू या संघातून पुढे आले, हे त्यांच्या स्काउटिंग आणि विकास प्रक्रियेचं मोठं यश आहे.
२०२६ चा हंगाम राजस्थानसाठी निर्णायक ठरू शकतो. जर संघाने फलंदाजीत सातत्य आणलं, गोलंदाजीत शिस्त निर्माण केली आणि नेतृत्व अधिक ठाम केलं, तर राजस्थान पुन्हा एकदा विजेतेपदासाठी गंभीर दावेदार ठरू शकतो. अन्यथा, हा संघ ‘पहिला विजेता, पण त्यानंतर हरवलेला’ असा इतिहासात नोंदवला जाईल.
राजस्थान रॉयल्सची कथा आपल्याला एक महत्त्वाचा धडा शिकवते —
कौशल्य महत्त्वाचं, पण त्याहून महत्त्वाचं आहे सातत्य; प्रतिभा महत्त्वाची, पण त्याहून महत्त्वाची आहे मानसिकता.
आज प्रश्न एकच आहे —
“राजस्थान रॉयल्स पुन्हा सम्राट होणार का, की २००८ च्या आठवणीतच हरवून जाणार?”
इतिहास आहे, प्रतिभा आहे, संधी आहे…
पण सातत्य आणि ठाम मानसिकता अजूनही शोधात आहे. मैदान सजलं आहे… वेळ निघून चालली आहे… आणि राजस्थान पुन्हा एकदा त्या क्षणाच्या प्रतीक्षेत आहे, जो त्यांच्या हरवलेल्या साम्राज्याला पुन्हा उजाळा देऊ शकतो !
@डॉ.दत्ता विघावे
क्रिकेट समिक्षक
मो. क्रं - ९०९६३७२०८२.
