आजच्या आधुनिक युगात विज्ञान, शिक्षण आणि तंत्रज्ञान झपाट्याने पुढे जात असताना समाजाच्या एका भागात तथाकथित “बाबा-महाराज” यांचे वलय दिवसेंदिवस वाढताना दिसते. धार्मिकतेच्या नावाखाली श्रद्धेचा गैरवापर करून काही भोंदूबाबांनी अक्षरशः समांतर साम्राज्य उभे केले आहे. ही केवळ सामाजिक समस्या नसून कायदेशीर आणि प्रशासनिक पातळीवरही गंभीर आव्हान आहे.
1. भोंदूबाबांचे वलय का वाढते?
भोंदूबाबांचे साम्राज्य वाढण्यामागे अनेक कारणे आहेत.
समाजातील अज्ञान, अंधश्रद्धा आणि भावनिक दुर्बलता
वैयक्तिक अडचणींवर त्वरित उपाय मिळावा अशी अपेक्षा
महिलांमध्ये व काही कुटुंबांमध्ये धार्मिक श्रद्धेचा अतिरेक
राजकीय पाठबळ आणि प्रभावशाली व्यक्तींशी संबंध
विशेषतः काही महिला भावनिक आधाराच्या शोधात अशा लोकांच्या जाळ्यात अडकतात. मात्र ही जबाबदारी केवळ महिलांवर टाकणे योग्य नाही; कुटुंब आणि समाजाने जागरूक राहणे अत्यंत आवश्यक आहे.
2. धर्माच्या नावाखाली आर्थिक शोषण
अनेक तथाकथित बाबा धार्मिक सेवा, आश्रम, ट्रस्ट यांच्या माध्यमातून कोट्यवधी रुपयांची उलाढाल करतात.
देणग्या, ऑनलाइन पेमेंट, कार्यक्रमातून पैसा गोळा करणे
त्या पैशाचा पारदर्शक हिशोब नसणे
आलिशान जीवनशैली—महागड्या गाड्या, विमान प्रवास, मोठ्या मालमत्ता
हे सर्व “धर्मसेवा” या नावाखाली चालणारा व्यवसायच असल्याचे चित्र स्पष्ट होते.
3. नैतिक अध:पतन आणि लैंगिक शोषण
इतिहासात अनेक प्रकरणे समोर आली आहेत ज्यात बाबांनी महिलांचे लैंगिक शोषण केले आहे.
आध्यात्मिक मार्गदर्शनाच्या नावाखाली गैरवर्तन
भीती, दबाव किंवा बदनामीच्या भीतीने तक्रार नोंदवली जात नाही
राजकीय व आर्थिक शक्तीमुळे आरोपींना संरक्षण मिळते
हे प्रकार केवळ गुन्हेगारी नसून मानवी हक्कांचे गंभीर उल्लंघन आहेत.
4. कायदेशीर चौकट काय सांगते?
भारतामध्ये अशा प्रकारांना आळा घालण्यासाठी अनेक कायदे अस्तित्वात आहेत:
अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदे (काही राज्यांत लागू)
भारतीय दंड संहिता (IPC) – फसवणूक, लैंगिक अत्याचार, धमकी
मनी लॉन्डरिंग प्रतिबंधक कायदा – काळा पैसा आणि गैरव्यवहार
ट्रस्ट व चॅरिटी कायदे – आर्थिक पारदर्शकता आवश्यक
तथापि, अंमलबजावणी कमी पडते, ही वस्तुस्थिती आहे.
5. शासनासाठी ठोस उपाययोजना
समाजाला दिशा देण्यासाठी आणि या गैरप्रकारांना आळा घालण्यासाठी पुढील उपाय आवश्यक आहेत:
धार्मिक ट्रस्टचे ऑडिट अनिवार्य करणे
मोठ्या देणग्यांवर कडक कर व आर्थिक तपासणी
लैंगिक शोषण प्रकरणांवर जलदगती न्यायालये
राजकीय हस्तक्षेपावर नियंत्रण
अंधश्रद्धा विरोधी जनजागृती मोहिमा
(कर लावण्याचा मुद्दा विचारात घेता येईल, पण तो संविधानिक आणि कर धोरणांशी सुसंगत असावा लागतो.)
6. समाजाची जबाबदारी
कोणत्याही व्यक्तीला अंधपणे देवत्व देऊ नये
धार्मिक आणि आध्यात्मिक गोष्टींकडे विवेकाने पाहावे
संशयास्पद कृती आढळल्यास तक्रार करावी
महिलांचे संरक्षण आणि सक्षमीकरण यावर भर द्यावा
भोंदूबाबांचे वाढते साम्राज्य हे केवळ श्रद्धेचे नव्हे तर अंधश्रद्धेचे दुष्परिणाम आहे. पैसा, सत्ता आणि भीती यांच्या जोरावर उभे राहिलेले हे जाळे तोडण्यासाठी शासन, न्यायव्यवस्था आणि समाज—तिघांनीही एकत्रितपणे काम करणे गरजेचे आहे.
“श्रद्धा असावी, पण अंधश्रद्धा नसावी; धर्म असावा, पण त्याच्या नावाखाली शोषण कधीही नसावे.”
हा विचार प्रत्येक नागरिकाच्या मनात रुजला, तरच समाज खऱ्या अर्थाने जागृत होईल आणि अशा भोंदूप्रवृत्तीला आळा बसेल.
