झंझावाती अभिनयाचा ‘नाना’ अनंतात विलीन!

पुण्याजवळील डोणजे येथे शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार; २१ बंदुकांची सलामी, राजकीय नेते आणि कलाविश्वातील मान्यवरांची उपस्थिती

पुणे | शिर्डी एक्स्प्रेस लाईव्ह वृत्तसेवा

पडद्यावर अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणारा, आपल्या दमदार संवादफेकीने प्रेक्षकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारा आणि सामाजिक बांधिलकीतून सामान्य माणसाच्या वेदनांना स्पर्श करणारा एक असामान्य कलावंत काळाच्या पडद्याआड गेला. ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनाने मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीसह सामाजिक क्षेत्रातही मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. वयाच्या ७५व्या वर्षी ८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यानंतर पुण्याजवळील डोणजे येथील त्यांच्या फार्महाऊसवर गुरुवारी रात्री शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार करण्यात आले.

शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार कसे झाले?

नाना पाटेकर यांचे मराठी रंगभूमी, मराठी चित्रपट आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील योगदान लक्षात घेऊन महाराष्ट्र शासनाने त्यांच्या पार्थिवावर शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार करण्याचा निर्णय घेतला. सांस्कृतिक कार्यमंत्री ॲड. आशिष शेलार यांनी या निर्णयाची माहिती दिली.

गोव्यातील त्यांच्या निवासस्थानी प्रकृती अचानक बिघडल्यानंतर त्यांना रुग्णालयात नेण्यात आले; मात्र डॉक्टरांचे प्रयत्न यशस्वी झाले नाहीत. त्यांच्या निधनानंतर पार्थिव पुण्यात आणण्यात आले.

पुणे विमानतळावर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी पार्थिवाचे अंत्यदर्शन घेऊन श्रद्धांजली अर्पण केली. त्यानंतर पार्थिव डोणजे येथील त्यांच्या फार्महाऊसवर नेण्यात आले.

गुरुवारी रात्री साडेदहाच्या सुमारास पार्थिव अंत्यसंस्कारस्थळी पोहोचले. तिरंग्यात लपेटलेल्या पार्थिवासोबत बँड पथक होते. शासकीय इतमामाचा भाग म्हणून महिला पोलिसांकडून २१ बंदुकांची सलामी देण्यात आली. त्यानंतर त्यांचे पुत्र मल्हार पाटेकर यांनी मुखाग्नी दिला.

‘नाना पाटेकर अमर रहे’ अशा घोषणा देत उपस्थितांनी या लाडक्या कलावंताला अखेरचा निरोप दिला. हजाराहून अधिक नागरिक, चाहते आणि मान्यवरांनी अंत्यदर्शनासाठी गर्दी केली होती.

कोणकोणत्या मान्यवरांची उपस्थिती होती?

नाना पाटेकर यांना अखेरचा निरोप देण्यासाठी राजकीय, सांस्कृतिक आणि चित्रपट क्षेत्रातील अनेक मान्यवर उपस्थित होते.

यामध्ये महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार, केंद्रीय राज्यमंत्री मुरलीधर मोहोळ, केंद्रीय राज्यमंत्री रामदास आठवले, राज्याचे मंत्री चंद्रकांत पाटील आणि उदय सामंत, राज्यमंत्री माधुरी मिसाळ तसेच सुनील तटकरे यांचा समावेश होता.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी पुणे विमानतळावर पार्थिवाचे अंत्यदर्शन घेतले.

चित्रपटसृष्टीतून अभिनेते मकरंद अनासपुरे आणि जॅकी श्रॉफ यांच्यासह इतर कलाकार व चित्रपट क्षेत्रातील मान्यवरांनी श्रद्धांजली अर्पण केली. नाम फाउंडेशनशी संबंधित पदाधिकारी, नानांचे मित्र, कुटुंबीय आणि मोठ्या संख्येने चाहतेही उपस्थित होते.

जवळच्या मित्राला अखेरचा निरोप देताना अभिनेते मकरंद अनासपुरे भावुक झाल्याचे वृत्त समोर आले. पडद्यावरचा दिग्गज कलाकार आणि समाजकार्यातील सहकारी गमावल्याची भावना उपस्थितांच्या चेहऱ्यावर दिसत होती.

नाना पाटेकर यांचे नेमके योगदान काय?

नाना पाटेकर यांचे योगदान केवळ अभिनयापुरते मर्यादित नव्हते. त्यांनी रंगभूमीपासून सुरुवात करून मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीत स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली.

१. अभिनयातील स्वतंत्र ठसा

‘क्रांतिवीर’, ‘परिंदा’, ‘प्रहार’, ‘सलाम बॉम्बे!’ आणि ‘खामोशी’ यांसारख्या चित्रपटांतील त्यांच्या भूमिका गाजल्या. गंभीर, संवेदनशील, आक्रमक तसेच विनोदी व्यक्तिरेखा प्रभावीपणे साकारण्याची क्षमता त्यांच्यात होती.

त्यांच्या संवादफेकीतला आवेश, चेहऱ्यावरील भाव आणि भूमिकेत पूर्णपणे झोकून देण्याची वृत्ती यांमुळे ते प्रेक्षकांच्या मनात घर करून राहिले.

२. राष्ट्रीय आणि नागरी पुरस्कार

भारतीय चित्रपटसृष्टीतील योगदानाबद्दल त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने गौरविण्यात आले. त्यांना तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांसह विविध चित्रपट पुरस्कार प्राप्त झाले.

३. शेतकऱ्यांसाठी ‘नाम फाउंडेशन’

नाना पाटेकर यांच्या सामाजिक कार्यातील महत्त्वाचा अध्याय म्हणजे ‘नाम फाउंडेशन’. अभिनेते मकरंद अनासपुरे यांच्यासोबत त्यांनी २०१५ मध्ये या संस्थेची स्थापना केली.

महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त भागांतील शेतकरी आणि ग्रामीण समुदायांना मदत करणे, संकटग्रस्त कुटुंबांना आधार देणे आणि ग्रामीण भागातील समस्यांकडे समाजाचे लक्ष वेधणे यासाठी या संस्थेने काम केले.

४. समाजाप्रती बांधिलकी

नाना पाटेकर यांनी आपल्या लोकप्रियतेचा उपयोग सामाजिक प्रश्न मांडण्यासाठी केला. शेतकरी, ग्रामीण भाग आणि वंचित घटकांच्या प्रश्नांविषयी त्यांनी वेळोवेळी भूमिका मांडली.

५. नव्या पिढीसाठी प्रेरणा

त्यांच्या कारकिर्दीतून अभिनयातील शिस्त, मेहनत, भूमिकेप्रती निष्ठा आणि स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण करण्याचे महत्त्व अधोरेखित होते.

शेवटचा निरोप; पण आठवणी कायम

काही कलाकार चित्रपटांतून प्रेक्षकांचे मनोरंजन करतात; तर काही कलाकार आपल्या अभिनयातून समाजाच्या जखमांनाही आवाज देतात. नाना पाटेकर यांची ओळख या दोन्ही रूपांत होती.

त्यांच्या दमदार भूमिका, स्पष्टवक्तेपणा आणि सामाजिक कार्याची आठवण पुढील अनेक वर्षे कायम राहील. डोणजे येथील त्यांच्या फार्महाऊसवर शासकीय इतमामात झालेला अंत्यविधी हा केवळ एका लोकप्रिय अभिनेत्याला दिलेला निरोप नव्हता; तर भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एका स्वतंत्र व्यक्तिमत्त्वाला वाहिलेली आदरांजली होती.

पडद्यावरचा आवाज शांत झाला; पण नानांच्या अभिनयाचा ठसा आणि सामाजिक कार्याच्या आठवणी कायम बोलत राहतील.

भावपूर्ण श्रद्धांजली!

— संपादकीय विभाग
शिर्डी एक्स्प्रेस लाईव्ह