“करुणेचा अविष्कार, क्रांतीचा प्रणेता: कै. डॉ. लक्ष्मणराव देगलूरकर”

डॉ. लक्ष्मणराव देगलूरकर… हे नाव उच्चारलं की समाजक्रांतीची ठिणगी, वैद्यकीय क्षेत्रातील तज्ञता आणि माणुसकीच्या करुणेचा महासागर डोळ्यासमोर उभा राहतो.

त्यांच्याबद्दल लिहायला घेतलं, की शब्द कमी पडतात, पानं अपुरी पडतात, आणि वेळ कसा निघून जातो हे कळतच नाही.
ते केवळ समाजासाठी झटणारे नव्हते, तर “हिऱ्याला जसे अनेक पैलू असतात तसे बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व” असलेले होते.

🩺 शल्यविशारद ते नीतीमान अधिकारी

वैद्यकीय क्षेत्रात त्यांची ओळख एक कुशल सर्जन म्हणून होती.
सरकारी सेवेत उच्च पदांवर काम करताना ते कठोर नीतीचे अधिकारी म्हणून सर्वत्र आदराने पाहिले जात.
त्यांच्या सोबत घालवलेला काळ हा माझ्यासाठी अमूल्य ठेवा ठरला. नकळत मीही वैद्यकीय क्षेत्रात वळलो आणि त्यांच्या प्रेरणेनेच मला देखील उच्च पदावर जाण्याची संधी लाभली.
हे केवळ काकांच्या व्यक्तिमत्त्वाचं तेजच होतं, जे आजही माझ्या वाटचालीत दीपस्तंभासारखं उजळतं आहे.

🗣️ संवाद, विचार आणि उत्साहाचा झरा

डॉक्टर काकांशी संवाद म्हणजे विचारांचा अखंड झरा!
वैद्यकीय विषय, समाजकारण, प्रशासन, राजकारण, की अगदी क्रिकेट –
प्रत्येक विषयावर त्यांचा अभ्यास आणि चर्चा करण्याचा उत्साह अद्वितीय होता.
त्यांचा हजरजबाबीपणा देखील विलक्षण. वातावरण गंभीर झालं, की हलक्या फुलक्या विनोदाने ते साऱ्यांच्या चेहऱ्यावर हास्य फुलवायचे.

💛 करुणेचा तो अविस्मरणीय धडा

३१ ऑगस्टच्या या विशेष दिवशी, त्यांच्या एका आठवणीची कहाणी शेअर करावीशी वाटते…
तेव्हा मी MBBS च्या दुसऱ्या वर्षी होतो. काका नांदेड येथे सिव्हिल सर्जन म्हणून कार्यरत होते.
एका दिवशी ते मला सोबत घेऊन सिव्हिल हॉस्पिटलमध्ये गेले. गाडी गेटमधून आत येत असताना गेटजवळ एक वेडसर माणूस पडलेला होता –
त्याच्या अंगावर जखमा, जखमांमध्ये किडे, आणि त्याच्या डोळ्यांत असीम वेदना.
गाडी येताना पाहून गार्डने त्याला हुसकावून लावण्याचा प्रयत्न केला. पण काकांनी गाडी ताबडतोब थांबवली.
स्वतः उतरून त्या माणसाला उचललं आणि कॅज्युअल्टी डिपार्टमेंटमध्ये घेऊन गेले.
त्याला स्वतः उपचार दिले.

तेव्हा त्यांनी आम्हा सर्व तरुण डॉक्टरांसमोर एक वाक्य उच्चारलं –

“आजाराबद्दल सांगणारी हजारो वैद्यकीय पुस्तकं आहेत,
पण करुणेबद्दल शिकवणारं एकही पुस्तक नाही.
ती शिकायची असेल, तर रुग्णाच्या वेदनेत शिरावं लागतं.”

त्या क्षणी समजलं – करुणा हीच खरी वैद्यकाची आत्मा आहे.
हा तो गुण होता, ज्यामुळे त्यांनी समाजातील तळागाळातील माणसांची व्यथा ओळखली आणि तीव्र सामाजिक चळवळ उभारली.

🔥 करुणेतून जन्मलेली क्रांती

करुणा म्हणजे फक्त शब्द नव्हे; ती त्यांची कृती होती.
त्यांच्या हृदयातील वेदनांनी वडार समाजाच्या आत्मसन्मानासाठीची लढाई पेटवली.
त्यांचं आयुष्य म्हणजे त्याग, संघर्ष, सेवा आणि क्रांतीचं परिपूर्ण मिश्रण होतं.
अशा व्यक्तिमत्त्वाची आठवण केवळ प्रेरणादायी नाही, तर आपल्याला आयुष्य जगण्याचा मार्गही दाखवते.

🙏 जयंतीनिमित्त भावांजली

३१ ऑगस्ट हा दिवस फक्त जयंतीचा नाही, तर करुणा आणि क्रांतीचं प्रतीक असलेल्या महापुरुषाला नमन करण्याचा दिवस आहे.
त्यांच्या असंख्य आठवणींच्या खजिन्यातून ही एक आठवण तुमच्यासमोर ठेवली.
आजही त्या दिवसाचा तो प्रसंग माझ्या मनात कोरला गेलाय –
कारण त्यातून मी फक्त वैद्यक नाही, तर माणुसकी शिकली.

✍️ डॉ. शीतलकुमार जाधव
(सहाय्यक संचालक, आरोग्य विभाग, महाराष्ट्र राज्य)
📅 31/08/2025

0000