क्रिकेट हा खेळ केवळ बॅट आणि चेंडूचा संघर्ष नसतो; तो प्रतिष्ठा, मानसिकता आणि क्रीडा संस्कृतीचा आरसा असतो. भारतासारख्या क्रिकेटवेड्या देशात तर हा खेळ राष्ट्रीय भावनांशी जोडलेला आहे. भारतीय संघाचा प्रत्येक विजय लाखो चाहत्यांना आनंद देतो, तर पराभव झाला की आत्मपरीक्षणाची वेळ येते.
मात्र अलीकडच्या काळात एक वेगळीच प्रवृत्ती प्रकर्षाने दिसू लागली आहे. भारताविरुद्ध काही माजी पाकिस्तानी क्रिकेटपटू आणि काही तथाकथित पत्रकार सतत गरळ ओकत असतात. टीका करणे चुकीचे नाही; परंतु जेव्हा ती टीका वस्तुनिष्ठतेऐवजी आकस, राजकीय अजेंडा किंवा प्रसिद्धीच्या हव्यासातून केली जाते, तेव्हा ती हास्यास्पद ठरते.
भारताविरुद्ध टीकेची परंपरा
भारतीय क्रिकेटची वाढ काहींना खास करून पाकिस्तान्यांना पचनी पडत नाही. गेल्या दोन दशकांत भारताने क्रिकेटच्या प्रत्येक क्षेत्रात प्रचंड झेप घेतली आहे. आर्थिक ताकद, खेळाडूंची गुणवत्ता, व्यवस्थापन आणि जागतिक प्रभाव या सर्व बाबतीत भारत अग्रस्थानी पोहोचला आहे.
यामध्ये भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ (बीसीसीआय) च्या व्यवस्थापनाचा मोठा वाटा आहे. त्याचबरोबर इंडियन प्रिमियर लिग (आयपीएल) ने क्रिकेटच्या अर्थकारणाला नवी दिशा दिली. परंतु हीच प्रगती काही माजी पाक क्रिकेटपटूंना अस्वस्थ करते. त्यामुळे भारतीय संघाविषयी सातत्याने नकारात्मक टिप्पणी करण्याची सवय काहींना लागलेली दिसते.
भारतावर टिका करण्यात धन्यता मानणारे पाकिस्तानी क्रिकेटपटू
पाकिस्तानातील काही माजी खेळाडूंची वक्तव्ये पाहिली तर त्यात क्रिकेटपेक्षा राजकीय कटुता जास्त दिसते. उदाहरणार्थ शाहिद आफ्रिदी, तनवीर अहमद , मोहम्मद आमीर यांसारखे काही खेळाडू वारंवार भारतावर टीका करताना दिसतात.
त्यांच्या अनेक वक्तव्यांमध्ये क्रिकेटविषयक विश्लेषणापेक्षा भावनिक किंवा राजकीय सूर अधिक असतो. भारत जिंकला तर तो विजय नशिबाने मिळाला, परिस्थिती, खेळपट्टी भारताच्या बाजूने होती किंवा समोरचा संघ कमकुवत होता. अशा प्रकारचे दावे वारंवार ऐकायला मिळतात.
विशेष म्हणजे हेच खेळाडू जेव्हा भारतीय लीग किंवा भारतीय बाजारपेठेचा फायदा मिळण्याची शक्यता असते तेव्हा मात्र सूर मवाळ करतात.
आमीर आणि आफ्रिदींची विसरलेली वास्तवता
मोहम्मद आमीर हा खेळाडू एकेकाळी प्रचंड प्रतिभावान गोलंदाज मानला जात होता. पण त्याच्या कारकिर्दीवर सन २०१०मध्ये स्पॉट फिक्सिंग प्रकरणाचा मोठा डाग आहे. क्रिकेटच्या इतिहासातील या वादग्रस्त घटनेमुळे त्याला बंदीची शिक्षा व जेलची सजाही भोगावी लागली आहे. पण त्यातून तो काहीच सुधारला नाही.
तरीही भारताविषयी भाष्य करताना काही वेळा तो अत्यंत कठोर शब्द वापरतो. स्वतःच्या कारकिर्दीतील त्या वादग्रस्त अध्यायाकडे दुर्लक्ष करून भारतावर टीका करणे हे अनेकांना विसंगत वाटते.
दुसरीकडे शाहिद आफ्रिदी हा देखील अनेकदा क्रिकेटपेक्षा राजकीय विषयांवर अधिक बोलताना दिसतात. त्याची भाषणे किंवा मुलाखती पाहिल्या तर त्यात भावनिक आवेश जास्त आणि तथ्याधारित विश्लेषण कमी दिसते.
जिहादी मानसिकतेचा प्रभाव
काही पाकिस्तानी माध्यमांतील पत्रकारदेखील या वातावरणाला खतपाणी घालताना दिसतात. क्रिकेटसारख्या खेळालाही राजकीय रंग देण्याची प्रवृत्ती काही ठिकाणी दिसते. पाकिस्तानातील काही पत्रकार तर भारतीय संघाविरुद्ध इतक्या तीव्र भाषेत बोलतात की, ते क्रीडा विश्लेषण नसून प्रचार वाटू लागतो. अशा वक्तव्यांमध्ये क्रीडाभावना दिसत नाही; उलट त्यात राजकीय विचारसरणीचा प्रभाव जाणवतो. क्रिकेट हा खेळ असताना त्याला राष्ट्रवादाच्या टोकाच्या चष्म्यातून पाहण्याची ही वृत्ती खेळाच्या आत्म्यालाच धक्का देणारी आहे.
भारतीय क्रिकेटची ताकद
या सगळ्या टीकेनंतरही वास्तव वेगळेच आहे. भारतीय संघ आज जगातील सर्वात मजबूत संघांपैकी एक आहे. विराट कोहली, रोहित शर्मा, जसप्रीत बुमराह यांसारख्या खेळाडूंनी सातत्यपूर्ण कामगिरी करून जागतिक क्रिकेटमध्ये आपली छाप उमटवली आहे.
भारत परदेशात मालिका जिंकतो, जागतिक स्पर्धांमध्ये सातत्याने आव्हान देतो आणि नव्या खेळाडूंना संधी देतो, हीच खरी भारतीय क्रिकेटची ताकद आहे.
टीकेमागील मानसिकता
काही माजी खेळाडूंच्या वक्तव्यांचा बारकाईने अभ्यास केला तर त्यामागे तीन कारणे दिसतात—
१).मत्सर – भारतीय क्रिकेटची आर्थिक आणि क्रीडात्मक ताकद.
२)राजकीय विचारसरणी – क्रिकेटला राजकारणाशी जोडण्याची सवय.
३).प्रसिद्धीची लालसा – वादग्रस्त वक्तव्ये करून चर्चेत राहण्याचा प्रयत्न
या तिन्ही कारणांचा परिणाम म्हणजे भारताविरुद्ध सतत नकारात्मक वक्तव्ये.
भारतीय चाहत्यांची भूमिका
भारतीय चाहत्यांनीही या परिस्थितीकडे परिपक्वतेने पाहणे आवश्यक आहे. प्रत्येक टीकेला भावनिक प्रतिक्रिया देण्यापेक्षा तर्कशुद्ध उत्तर देणे अधिक प्रभावी ठरते. कारण शेवटी मैदानावरील कामगिरीच सर्वात मोठे उत्तर असते. जेव्हा भारतीय संघ जिंकतो, तेव्हा त्या विजयानेच अशा सर्व टीकांना प्रत्युत्तर मिळते.
निष्कर्ष
क्रिकेट हा खेळ सीमारेषांपलीकडचा आहे. तो मैत्री, स्पर्धा आणि क्रीडाभावनेचा संदेश देतो. परंतु काही माजी खेळाडू आणि काही पत्रकार अजूनही त्याकडे राजकीय चष्म्यातून पाहतात.
भारताविरुद्ध सतत गरळ ओकणारे आवाज कदाचित काही काळ चर्चेत राहतील, पण इतिहासात स्थान मिळते ते मैदानावरील कामगिरीला.
भारतीय क्रिकेटची ताकद ही मेहनत, प्रतिभा आणि व्यवस्थापनातून निर्माण झाली आहे. त्यामुळे कोणाच्याही आकसपूर्ण वक्तव्यांनी त्या प्रवासाला फारसा फरक पडणार नाही. उलट अशा टीकांमुळे भारतीय संघाची जिद्द अधिकच वाढते आणि प्रत्येक विजयाने त्या टीकेला शांत उत्तर दिले जाते.
पाकिस्तानी खेळाडू, पत्रकार यांनी भारताविरूध्द सतत गरळ ओकण्यापेक्षा आपल्या असलेल्या थोड्याफार ज्ञान व क्रिकेट कौशल्याचा वापर पाकिस्तानातील क्रिकेट सुधारण्याकडे दिला तर पाकिस्तानचा संघ जागतिक क्रिकेटमध्ये आपली छाप नक्कीच सोडेल. भारत द्वेष करणे सोडले तर त्यांना त्यातून शिकायला व सुधारायालाच मिळेल.
@डॉ.दत्ता विघावे
क्रिकेट समिक्षक
मो. क्रं - ९०९६३७२०८२.
