महाराष्ट्र प्रतिनिधी | शिर्डी एक्स्प्रेस लाईव्ह
अहिल्यानगर: महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि विकासाच्या इतिहासात वडार समाजाचे योगदान मोठे आहे. दगड फोडणे, विहिरी खोदणे, रस्ते बांधणे, तलाव-बंधारे उभारणे आणि बांधकाम क्षेत्रात कष्टाची परंपरा जपणाऱ्या वडार समाजाची ओळख आजही सुकती, घण, हातोडा, फावडे आणि घमेले या साधनांशी जोडली जाते. मात्र काळ बदलला, यंत्रयुग आले आणि पारंपरिक रोजगाराच्या संधी कमी होत गेल्या; तरीही समाजाच्या मूलभूत प्रश्नांवर अपेक्षित तोडगा निघालेला नाही.
१) विकासाची पायाभरणी करणारा समाज, पण विकासाच्या प्रवाहापासून दूर
महाराष्ट्रातील रस्ते, विहिरी, दगडी बांधकामे आणि विविध विकासकामांमध्ये वडार समाजाच्या पिढ्यान्‌पिढ्यांच्या श्रमाचा मोठा वाटा राहिला आहे. मात्र ज्या विकासासाठी समाजाने घाम गाळला, त्या विकासाच्या मुख्य प्रवाहात समाजातील अनेक कुटुंबांना अद्याप स्थिर स्थान मिळालेले नाही.
२) यंत्रयुगामुळे पारंपरिक रोजगारावर संकट
पूर्वी घण-हातोड्याने दगड फोडून आणि फावडे-घमेले वापरून उदरनिर्वाह करणाऱ्या कुटुंबांची संख्या मोठी होती. आता जेसीबी, पोकलेन, क्रशर आणि आधुनिक यंत्रसामग्रीमुळे पारंपरिक कामाचे स्वरूप झपाट्याने बदलले आहे. परिणामी पारंपरिक कौशल्य असलेल्या अनेक कुटुंबांसमोर स्थिर रोजगार आणि उत्पन्नाचे आव्हान निर्माण झाले आहे.
३) शिक्षणाचा अभाव आणि पुढील पिढीसमोरील आव्हाने
आर्थिक अडचणी, स्थलांतर, अस्थिर रोजगार आणि अनेक ठिकाणी अपुऱ्या शैक्षणिक सुविधा यामुळे समाजातील काही घटकांच्या मुलांच्या शिक्षणावर परिणाम होतो. उच्च शिक्षण, तांत्रिक शिक्षण, स्पर्धा परीक्षा आणि कौशल्याधारित रोजगारामध्ये अधिकाधिक प्रवेश मिळवून देण्यासाठी प्रभावी प्रयत्नांची गरज आहे.
४) घर, जमीन आणि स्थिर जीवनाचा प्रश्न
कामाच्या शोधात स्थलांतर करणाऱ्या कुटुंबांसाठी स्थिर निवास हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे. काही कुटुंबांना स्वतःचे घर, जमीन आणि मूलभूत नागरी सुविधांचा अभाव जाणवतो. त्यामुळे घरकुल, निवासी हक्क, जमिनीशी संबंधित प्रश्न आणि मूलभूत सुविधा याकडे अधिक संवेदनशीलतेने पाहण्याची आवश्यकता आहे.
५) आर्थिक स्वावलंबनासाठी योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी आवश्यक
वडार समाजाच्या आर्थिक उन्नतीसाठी शासनाच्या विविध योजना आणि आर्थिक विकास महामंडळांच्या माध्यमातून कर्ज, व्यवसायासाठी भांडवल, कौशल्य प्रशिक्षण आणि रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे महत्त्वाचे आहे. मात्र योजना जाहीर होण्याबरोबरच त्या प्रत्यक्ष लाभार्थ्यांपर्यंत पारदर्शक आणि सुलभ पद्धतीने पोहोचणे तितकेच आवश्यक आहे.
घणाचा आवाज आता परिवर्तनाचा घोष बनावा
वडार समाजाच्या हातातील घण आणि हातोडा हा केवळ श्रमाचा इतिहास नाही, तर महाराष्ट्राच्या विकासात दिलेल्या योगदानाचा साक्षीदार आहे. आज त्या हातांना केवळ मजुरी नव्हे, तर शिक्षण, कौशल्य, रोजगार, उद्योजकता, आर्थिक भांडवल, घर आणि सन्मानाने जगण्याची संधी मिळणे आवश्यक आहे.
दगड फोडणाऱ्या हातांनी महाराष्ट्र घडविला; आता त्याच हातातील पुढची पिढी शिक्षण आणि कौशल्याच्या बळावर स्वतःचे भविष्य घडवेल, अशी दिशा निर्माण करणे ही शासन आणि समाजाची सामूहिक जबाबदारी आहे.
वडार समाजाचा इतिहास केवळ संघर्षाचा राहू नये; तो संधी, स्वावलंबन आणि प्रगतीचा इतिहास व्हावा, हीच आजच्या काळाची गरज आहे.
प्रकाश धनवटे सर , निवृत्त शिक्षक
मा.सरपंच,देहरे.
