भारतीय क्रिकेटचा इतिहास पाहिला, तर प्रत्येक दशकाने आपल्याला काही दैवी देणग्या दिल्या. ८० च्या दशकात कपिलदेव, ९० च्या दशकात सचिन-सौरव-द्रविड-लक्ष्मण यांची ‘फॅब फोर’ फळी, आणि त्यानंतर महेंद्रसिंग धोनीचा शांत-संयमी काळ. पण गेल्या एका दशकात भारतीय कसोटी संघाने ज्या पद्धतीने परदेशी भूमीवर — विशेषतः ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंडमध्ये — तिरंगा फडकावला, तो भारतीय क्रिकेटचा खरा ‘सुवर्णकाळ’ ठरला.
कसोटी क्रिकेटच्या अत्यंत खडतर मैदानात प्रतिस्पर्ध्यांच्या मैदानात डोळे घालून भिडणाऱ्या, पराभवाच्या जबड्यातून विजय हिसकावून आणणाऱ्या आणि भारताला जागतिक कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धेच्या (डब्ल्यूटीसी) अंतिम फेरीत दोनदा पोहोचवणाऱ्या पाच योद्ध्यांचा हा काळ होता — विराट कोहली, रोहित शर्मा, चेतेश्वर पुजारा, अजिंक्य रहाणे आणि रविचंद्रन अश्विन!
आज काळ बदलला आहे. वय, फॉर्म आणि संघात नव्या रक्ताला स्थान देण्याची गरज या चक्रात हा सुवर्णकाळ आता हळूहळू अस्ताकडे झुकला आहे. पण या पाच योद्ध्यांनी भारतीय क्रिकेटच्या इतिहासाच्या पानांवर जे सुवर्णअक्षर कोरले आहे, ते कधीही पुसले जाणार नाही.
१. विराट कोहली : आक्रमकतेचा ‘विराट’ सम्राट
विराट कोहली म्हणजे केवळ एक फलंदाज नव्हता, तर तो भारतीय संघात पेटलेला एक ‘अंगार’ होता. कसोटी संघानं परदेशात जाऊन जिंकायचंच असतं, हा नवा दृष्टिकोन विराटने भारताला दिला. ऑस्ट्रेलियात ऑस्ट्रेलियाला नमवणारा पहिला भारतीय कर्णधार ठरण्यापासून ते कसोटी क्रिकेटमध्ये शतकांचा पाऊस पाडण्यापर्यंत, विराटने कसोटी फॉरमॅटला एक वेगळीच प्रतिष्ठा मिळवून दिली. त्याची कव्हर ड्राईव्ह जितकी नयनरम्य होती, तितकाच त्याचा मैदानावरील एग्रेसिव्ह अवतार प्रतिस्पर्ध्यांची झोप उडवणारा होता.
२. चेतेश्वर पुजारा : आधुनिक युगाची ‘द वॉल’
आजच्या टी-२० आणि धडाकेबाज फलंदाजीच्या युगात चेतेश्वर पुजारा हा कसोटी क्रिकेटचा खरा ‘साधू’ होता. शरीरावर चेंडूंचे असंख्य फटके झेलूनही एकाग्रता न गमावता तासनतास क्रीजवर उभे राहणे ही त्याची खासियत. २०१८-१९ च्या ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यात त्याने एकामागून एक शतके ठोकत ऑस्ट्रेलियाचा अहंकार मोडून काढला होता. पुजारा बाद झाल्याशिवाय भारताचा पराभव होऊ शकत नाही, हा विश्वास त्याने तमाम भारतीयांच्या मनात निर्माण केला.
३. अजिंक्य रहाणे : शांत, संयमी आणि ‘गाबा’चा नायक
मराठमोळा अजिंक्य रहाणे म्हणजे शांत स्वभावात दडलेला एक महाभयंकर लढाऊ योद्धा! संघाला जेव्हा जेव्हा गरज भासली, तेव्हा ‘अजिंक्य’ धावून आला. लॉर्ड्सच्या ऐतिहासिक मैदानावर ठोकलेले शतक असो किंवा २०२०-२१ च्या ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यात नियमित कर्णधार नसताना, संघात खेळाडूंची दुखापत झाली असताना ‘गाबा’चे मैदान जिंकून इतिहास घडवणे असो— अजिंक्यचे नेतृत्व आणि त्याची फलंदाजी ही भारतीय क्रिकेटची अमूल्य ठेव आहे.
४. रोहित शर्मा : ‘हिटमॅन’चा लाल चेंडूवरील राजेशाही थाट
मर्यादित षटकांचा बादशाह म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या रोहित शर्माने जेव्हा कसोटीत सलामीची धुरा सांभाळली, तेव्हा कसोटी फलंदाजीची व्याख्याच बदलली. लाल चेंडूच्या स्विंगला सामोरे जात त्याने ज्या सहजतेने पुल आणि हूकचे फटके मारले, ते थक्क करणारे होते. इंग्लंडच्या कठीण परिस्थितीत ओव्हलवर ठोकलेले शतक असो किंवा कर्णधार म्हणून संघाला दिलेले स्थैर्य असो; रोहितने आपल्या फलंदाजीने आणि नेतृत्वाने कसोटी क्रिकेटमध्ये स्वतःचा वेगळा ठसा उमटवला.
५. रविचंद्रन अश्विन : फिरकीचा जादूगार आणि चतुर बुद्धिमत्ता
फलंदाजांना आपल्या तालावर नाचवणारा आणि बुद्धिबळाच्या खेळाडूप्रमाणे फलंदाजाला जाळ्यात अडकवणारा जादूगार म्हणजे रविचंद्रन अश्विन! कसोटीत ५०० पेक्षा जास्त बळी घेणारा हा फिरकीपटू केवळ गोलंदाज नव्हता, तर तो एक अष्टपैलू योद्धा होता. संकटसमयी त्याने बॅटनेही अनेकदा चमत्कार घडवले. सिडनी कसोटीत दुखापतग्रस्त असताना पुजारा आणि विहारीसोबत अश्विनने दिलेला लढा कसोटी इतिहासातील सर्वात शौर्यपूर्ण लढ्यांपैकी एक मानला जातो.
एका युगाचा शेवट, नव्या पर्वाची नांदी
काळ कोणासाठी थांबत नाही. खेळाडू येतात, इतिहास घडवतात आणि निवृत्त होतात किंवा संघाबाहेर जातात. आज भारतीय संघात यशस्वी जयस्वाल, शुभमन गिल, ऋषभ पंत यांसारखी तरुण पिढी धुरा सांभाळण्यासाठी सज्ज झाली आहे. परंतु, ऑस्ट्रेलियात जावून कांगारूंची घमेंड मोडणारा, इंग्लंडच्या दमट हवामानात आणि पेस-बाउन्ससमोर छाती ठोकून उभा राहणारा हा पाच योद्ध्यांचा गट जेव्हा पूर्णपणे मैदानाबाहेर होईल, तेव्हा प्रत्येक चाहत्याच्या डोळ्यात एक हळवी कोपरा नक्कीच असेल.
विराटची ती आक्रमकता, पुजाराची ती चिकाटी, अजिंक्यचा तो संयम, रोहितचा तो क्लास आणि अश्विनची ती फिरकी... हे पाच स्तंभ भारतीय कसोटी क्रिकेटचा 'सुवर्णकाळ' म्हणून सदैव लक्षात राहतील !
या पाचही महायोद्ध्यांच्या अलौकिक योगदानाला आणि खेळाडूवृत्तीला भारतीय क्रीडारसिकांचा कडकडून सलाम !
@ डॉ.दत्ता विघावे
क्रिकेट समिक्षक
मो.नं. ९०९६३७२०८२
