निधन दिनांक: १५ ऑक्टोबर १९१८ (विजयादशमी/दसरा)
ठिकाण: Shirdi, जिल्हा अहमदनगर (सध्याचे अहिल्यानगर)
वय: अंदाजे ८० वर्षे (जन्मवर्ष निश्चित उपलब्ध नाही; साधारण १८३८ असा उल्लेख आढळतो)
शेवटचे दिवस आणि परिस्थिती
१९१८ च्या सप्टेंबर-ऑक्टोबरदरम्यान साईबाबांची प्रकृती खालावत चालली होती.
ते नियमितपणे द्वारकामाई मशीद येथे भक्तांना दर्शन देत असत; अखेरच्या काळातही त्यांनी भक्तांना भेटणे पूर्णपणे थांबवले नाही.
१५ ऑक्टोबर १९१८ रोजी (दसऱ्याच्या दिवशी) दुपारी सुमारास त्यांनी देह ठेवला, अशी नोंद अनेक समकालीन कथनांत आढळते.
देहत्यागापूर्वी त्यांनी “सबका मालिक एक” हा संदेश पुन्हा अधोरेखित केल्याचे भक्तपरंपरेत सांगितले जाते.
अंत्यविधी आणि समाधी
सुरुवातीला हिंदू-मुस्लिम पद्धतीने अंत्यसंस्काराबाबत मतभेद झाले; मात्र गावातील मान्यवर व भक्तांच्या चर्चेनंतर एकमत झाले.
त्यांचा देह बुटी वाडा येथे ठेवण्यात आला. हा वाडा नागपूरचे भक्त बापूसाहेब बुटी यांनी बांधला होता.
पुढे याच ठिकाणी भव्य मंदिर उभारण्यात आले, जे आज श्री साईबाबा समाधी मंदिर म्हणून ओळखले जाते.
मंदिराचे व्यवस्थापन पुढे श्री साईबाबा संस्थान ट्रस्ट, शिर्डी यांच्याकडे आले.
ऐतिहासिक नोंदी आणि स्रोत
साईबाबांच्या जीवन-कार्याची माहिती मुख्यतः भक्तपरंपरेतील ग्रंथ, समकालीन साक्षी व नोंदींवर आधारित आहे.
त्यांचे अधिकृत चरित्र म्हणून ओळखला जाणारा ग्रंथ श्री साई सच्चरित्र (लेखक: हेमाडपंत (गोविंद रघुनाथ दाभोलकर)) यात निधनाविषयी तपशीलवार वर्णन आढळते.
